संसारभर सबैभन्दा धेरै मन पराइने मिठाइहरूमध्ये चकलेट अग्रपंक्तिमा पर्दछ। मिठाई, पेय र विभिन्न परिकारमा प्रयोग हुने चकलेटको इतिहास झण्डै ४,००० वर्ष पुरानो छ—र यसले मानव सभ्यताको अनेकौं आयामहरू छोएको छ।

मेसोअमेरिकाबाट सुरुवात
चकलेटको इतिहास दक्षिण मेक्सिकोका प्राचीन ओल्मेक सभ्यताबाट सुरु हुन्छ, झण्डै १५०० ई.पू. तिर। उनीहरूले नै सबैभन्दा पहिला काकाओको खेती गरेका थिए भन्ने विश्वास छ। पुरातात्विक उत्खननमा पाइएको काकाओको अंशले उनीहरूले यसलाई धार्मिक प्रयोजनका लागि प्रयोग गरेको देखाउँछ।

त्यसपछि माया सभ्यताले काकाओलाई अझै महत्व दिए। इस्वी २५० तिर माया जनजातिले तीतो काकाओ पेयलाई मह, खुर्सानी, वा भ्यानिलासँग मिसाएर पिउने गर्थे। उनीहरूका लागि काकाओ कुनै सामान्य खानेकुरा थिएन—यो देवताको वरदान मानिन्थ्यो। “चकलेट” शब्द नै नाहुवाटल भाषाको xocolatl (तीतो पानी) बाट आएको हो भन्ने मानिन्छ।

मुद्रा र देवताका लागि चढाइने चढाऊ
एज्टेक सभ्यताले मायाहरूबाट काकाओको महत्व हस्तान्तरण गरे र यसलाई अझै उच्च स्थानमा राखे। काकाओ यति मूल्यवान् थियो कि यसलाई मुद्रा झैं प्रयोग गरिन्थ्यो—१०० काकाओ बिन्समा एक पाठी किन्न सकिन्थ्यो।

राजा मोन्टेजुमा द्वितीय जस्ता शासकहरूले सुनका गिलासमा काकाओ पेय पिउँथे र यसलाई शक्ति र स्फूर्ति दिने पेय मानिन्थ्यो, विशेषतः युद्धअघि।

चकलेट युरोप पुग्छ
१५औँ शताब्दीमा स्पेनी विजेता हेर्नान कोर्तेसले काकाओलाई युरोप ल्याए। सुरुमा तीतो स्वादका कारण युरोपेलीहरूलाई यो मन परेन। तर चिनी, दालचिनी, र दूध मिसाएर यो पेयलाई मीठो र प्रिय बनाइयो।

१७औँ शताबीसम्म चकलेट युरोपका धनी वर्गमा विशेष पेय बनेको थियो, र लन्डन तथा पेरिसमा ‘चकलेट हाउस’ चल्न थालेका थिए।

औद्योगिक क्रान्ति: सर्वसाधारणका लागि चकलेट
१९औँ शताब्दीमा चकलेटको इतिहासले नयाँ मोड लियो। सन् १८२८ मा डच वैज्ञानिक कोएनराड भ्यान हाउटनले कोकोबाट बोसो निकाल्ने मेसिन बनाउँदै चकलेटलाई चूर्णको रूपमा तयार गरे, जसले चकलेट उत्पादनलाई सरल बनायो।

त्यसपछि जोसेफ फ्राइ, जोन क्याडबरी, र रोडोल्फ लिंडजस्ता आविष्कारकहरूले पहिलो पटक सोलिड चकलेट, दूध चकलेट, र स्मूथ चकलेटहरू बनाए, जसले चकलेटलाई सर्वसाधारणको पहुँचमा पुर्‍यायो।

आज: एक विश्वव्यापी उद्योग
आज चकलेट उद्योगको वार्षिक मूल्य १०० अर्ब डलरभन्दा बढी छ। तर यो मिठासभित्र केही तिता यथार्थ पनि छन्—काकाओ खेतीमा बाल श्रम, वन विनाश, र दीगो उत्पादनका विषयमा अझै चुनौतीहरू छन्।

तर यति लामो यात्रा पार गर्दै, चकलेट आज विश्वकै सबैभन्दा प्रिय स्वादमध्ये एक बनेको छ—जहाँ मिठास मात्र होइन, इतिहासको गहिरो स्वाद पनि मिसिएको छ।